Bel-Kalça Oranı Hesaplama
Bel ve kalça çevrenizi girin; bel-kalça oranınız hesaplanır ve oranınız ile bel çevreniz Dünya Sağlık Örgütü’ne atfedilen risk eşikleriyle karşılaştırılır.
- Bel-kalça oranına göre riskEşiğin altında
- Bel-kalça oranı eşiği0,85
- Bel çevresine göre riskEşiğin altında
- Bel çevresi eşikleri (artmış / belirgin)80 / 88 cm
Nasıl hesaplanır?
Bel-kalça oranı, karın bölgesinde biriken yağın dolaylı bir göstergesidir. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2008 uzman toplantısı raporu, bel çevresinin ve bel-kalça oranının artmasının hastalık riskinin artmasıyla ilişkili olduğunu “ikna edici kanıt” olarak değerlendirir ve ölçümü kolay olduğu için bel çevresini bel-kalça oranına tercih eder. Raporun ekindeki Tablo A1’e göre bel-kalça oranı erkekte 0,90, kadında 0,85 ve üzerindeyse metabolik komplikasyon riski belirgin artmıştır. Bel çevresi eşikleri WHO’nun 2000 tarihli obezite raporundan (TRS 894, Tablo 2.2) gelir: orada bel çevresi erkekte 94, kadında 80 cm ve üzeri artmış, erkekte 102, kadında 88 cm ve üzeri belirgin artmış risk olarak yazılıdır; 2008 raporunun Tablo A1’i aynı sayıları “>” işaretiyle verir, araç TRS 894’teki “≥” sınırını kullanır. Rapor, bel eşiklerinin Hollanda’daki bir örneklemden türetilmiş bir örnek olduğunu ve resmî WHO önerisi olmadığını, eşiklerin çoğunlukla Avrupa kökenli topluluklarda yapılan çalışmalara dayandığını da belirtir.
Bel-kalça oranı = bel çevresi (cm) ÷ kalça çevresi (cm)İki ölçü aynı birimde olmalıdır; oran birimsizdir. Bel çevresi ayrıca kendi başına santimetre eşikleriyle değerlendirilir.- Ayakta, ayaklar bitişik, kollar yanda, ince giysiyle durun; rahat birkaç nefes alın.
- Bel çevresini son kaburganın alt kenarı ile kalça kemiğinin (iliak kemik) tepesinin tam ortasından, normal bir nefes verişin sonunda ölçün.
- Kalça çevresini kalçanın en geniş yerinden ölçün. Mezura yere paralel, tene oturan ama sıkmayan biçimde olsun.
- Her ölçümü iki kez yapın: fark 1 cm içindeyse ortalamasını alın, değilse ikisini de yineleyin.
- Beli kalçaya bölün, sonucu iki ondalığa yuvarlayın ve cinsiyetinize göre eşikle karşılaştırın.
Örnek
Bel 84 cm, kalça 96 cm olan bir kadın için: 84 ÷ 96 = 0,875 → 0,88. Kadınlarda eşik 0,85 olduğundan bel-kalça oranına göre risk belirgin artmıştır; bel çevresi 80 cm eşiğini aştığı ama 88 cm’nin altında kaldığı için bel çevresine göre risk artmıştır.
Sık sorulan sorular
Bel-kalça oranı kaç olmalı?
WHO’ya atfedilen eşiklere göre erkekte 0,90, kadında 0,85 ve üzeri metabolik komplikasyon riskinin belirgin arttığını gösterir. Eşiğin altı “düşük risk” anlamına gelmez; yalnızca bu ölçüte göre eşiğin aşılmadığını söyler.
Bel çevresi mi bel-kalça oranı mı daha önemli?
WHO raporu ikisinin de hastalık riskini öngördüğünü, ancak ölçmesi daha kolay olduğu için bel çevresinin tercih edildiğini belirtir. Mümkünse vücut kitle indeksiyle birlikte değerlendirilmesini önerir.
Bazı kaynaklar erkekler için 1,0 sınırını veriyor, hangisi doğru?
WHO’nun 2000 tarihli obezite raporu, önceki yıllarda erkekte 1,0 ve kadında 0,85 üstünün karın yağı birikimini gösterdiğinin kabul gördüğünü aktarır. 2008 uzman toplantısı raporundaki güncel tablo ise erkek için 0,90 eşiğini verir; bu araç o tabloyu kullanır.
Belimi göbek hizasından mı ölçmeliyim?
WHO’nun önerdiği yöntem bel çevresini son kaburganın alt kenarı ile kalça kemiğinin tepesinin ortasından ölçmektir. Rapor, göbek hizası gibi başka ölçüm noktalarının risk ilişkisini belirgin biçimde değiştirmediğini bildiren bir derlemeye de yer verir; yine de karşılaştırma için hep aynı noktayı kullanın.
Bu eşikler herkese uygulanır mı?
Hayır. Eşikler yetişkinler içindir ve çoğunlukla Avrupa kökenli toplulukların verisine dayanır; WHO raporu toplumlar arasında farklılık olduğunu ve eşiklerin cinsiyete, yaşa ve topluma özgü olup olmaması gerektiğinin araştırılması gerektiğini belirtir. Bel eşikleri 20–59 yaş arası yetişkinlerden türetilmiştir; çocuklar ve ergenler için değildir.
Kaynak
- WHO (2011): Waist circumference and waist–hip ratio — report of a WHO expert consultation, Geneva, 8–11 December 2008. Annex A, Tablo A1 (s. 27): eşikler ve risk kademeleri; bölüm 2.5 (s. 7) ve 5.2 (s. 20): ölçüm yöntemi; bölüm 5.1 (s. 19): bel çevresinin tercihi; bölüm 3 (s. 8): Avrupa kökenli veri
- WHO Technical Report Series 894 (2000): Obesity — preventing and managing the global epidemic, Tablo 2.2 (s. 11): cinsiyete göre bel çevresi eşikleri ve kademe adları (≥94/≥80, ≥102/≥88 cm; araçtaki “≥” sınırının kaynağı); s. 10: eski bel-kalça oranı sınırları