Bebek Boy-Kilo Persentili (WHO)
Bebeğinizin ya da 5 yaşından küçük çocuğunuzun kilosunu, boyunu ve isterseniz baş çevresini girin; Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Çocuk Büyüme Standartları’na göre aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklar arasındaki yerini z-skoru ve persentil olarak görün.
- Ağırlık z-skoru-0,01
- Ağırlık: WHO tanımıWHO’nun sorun tanımlarının dışında
- Boy persentili (yatarak uzunluk)48,2
- Boy z-skoru-0,05
- Boy: WHO tanımıWHO’nun sorun tanımlarının dışında
- Yaş6 ay 0 gün
- Yaş (gün)184 gün
WHO büyüme standartları (LMS): WHO
Bu yaştaki WHO z-skoru çizgileri
Nasıl hesaplanır?
WHO Çocuk Büyüme Standartları 2006’da yayımlandı; 1997–2003 yıllarında Brezilya, Gana, Hindistan, Norveç, Umman ve ABD’de yürütülen Çok Merkezli Büyüme Referans Çalışması’nda (MGRS), anne sütüyle beslenen ve büyümeyi kısıtlamayan koşullarda yaşayan 8440 sağlıklı çocuğun ölçümlerine dayanır. Standartlar, çocukların nasıl büyümesi gerektiğini anlatır. Araç WHO’nun resmî günlük LMS tablolarını kullanır: seçilen günlerin satırları değiştirilmeden alınır, aradaki günlerde değerler doğrusal olarak ara değerlenir; günler, −3…+3 SD çizgileri arasında z-skoru WHO’nun günlük tablosundan hiçbir günde 0,004’ten, persentil 0,05 puandan fazla ayrılmayacak biçimde seçilmiştir; ±3 SD’nin ötesinde (ağırlıkta kısıtlı LMS dahil, ±5 SD’ye kadar) fark en çok 0,006 z’dir. Sonuç tablosu, çocuğun yaşındaki −3, −2, medyan, +2 ve +3 z-skoru çizgilerini gösterir. WHO’nun kursu çizgileri şöyle tanımlar: yaşa göre boyu −2’nin altında olan çocuk “stunted” (bodur), −3’ün altında “severely stunted”; yaşa göre kilosu −2’nin altında olan çocuk “underweight” (düşük kilolu), −3’ün altında “severely underweight”. Kilo +1’in üstündeyse WHO’ya göre bir büyüme sorunu olabilir ve bu, boya göre ağırlık ya da VKİ ile daha iyi değerlendirilir; boy +3’ün üstündeyse “çok uzun” der ve bunun nadiren sorun olduğunu belirtir. Bu tanımlar tanı değildir: değerlendirme, büyüme eğrisindeki seyre bakarak hekim tarafından yapılır.
z = ((ölçüm / M)^L − 1) / (L × S) · persentil = 100 × Φ(z)L, M, S: WHO tablosunda çocuğun yaşındaki (gün olarak) Box-Cox kuvveti, medyan ve değişim katsayısı; Φ: standart normal dağılım fonksiyonu. Boy ve baş çevresinde L = 1’dir, formül (ölçüm − M) / (S × M) olur. Kiloda WHO “kısıtlı LMS” uygular: z +3’ün üstünde ya da −3’ün altındaysa fazlalık, o yaştaki 2 ile 3 SD çizgileri arasındaki uzaklıkla ölçülür: z = 3 + (ölçüm − SD3) / (SD3 − SD2).- Yaşı, ölçüm tarihi ile doğum tarihi arasındaki gün sayısı olarak bulun (WHO tabloları güne göredir; 1 ay = 30,4375 gün).
- O günün L, M, S değerlerini WHO tablosundan alın.
- Boy için 730. güne kadar yatarak uzunluk, 731. günden itibaren ayakta boy tablosunu kullanın; çocuk öbür yolla ölçüldüyse 0,7 cm ekleyin ya da çıkarın.
- z-skorunu hesaplayın (kiloda ±3’ün ötesinde kısıtlı formülle), persentili normal dağılımdan bulun.
- z-skorunu WHO’nun tanım çizgileriyle karşılaştırın: çizginin tam üzerindeki değer hafif sınıfta sayılır.
Örnek
28 Nisan 2026 doğumlu bir kız bebek 28 Ekim 2026’da (183 günlük, 6 ay) 7,0 kg, yatarak 65,7 cm ve baş çevresi 42 cm ölçülmüş olsun. Kilo z-skoru −0,35 (36,5. persentil), boy −0,02 (49,1. persentil), baş çevresi −0,16 (43,7. persentil) çıkar. 10 Haziran 2024 doğumlu bir erkek çocuk aynı gün 870 günlük; yatarak ölçülen 86,0 cm’den 0,7 cm çıkarılıp 85,3 cm ayakta boy olarak alınır: boy z-skoru −1,67 (4,7. persentil), 11,2 kg ile kilo −1,30 (9,6. persentil).
Sık sorulan sorular
Persentil ne demek? 30. persentil düşük mü?
30. persentil, aynı yaş ve cinsiyetteki çocukların %30’unun bu değerin altında, %70’inin üstünde olduğu anlamına gelir. WHO’nun sorun tanımları z-skoruna göredir: −2 z-skoru yaklaşık 2,3. persentile karşılık gelir. 30. persentil bu tanımların dışındadır; yine de değerlendirmeyi çocuğunuzun büyüme seyrine bakarak hekiminiz yapar.
Z-skoru nedir?
Ölçümün, o yaştaki medyandan kaç standart sapma uzakta olduğudur: 0 medyan, −2 medyanın iki standart sapma altıdır. Kilo dağılımı sağa çarpık olduğu için WHO, z-skorunu düz (ölçüm − medyan) / SD yerine LMS yöntemiyle hesaplar.
Boy yatarak mı ayakta mı ölçülmeli?
WHO’ya göre 2 yaşından küçük çocuk yatarak (uzunluk), 2 yaş ve üstü ayakta (boy) ölçülür. Ayakta boy, yatarak uzunluktan ortalama 0,7 cm kısadır; 2 yaş altı bir çocuk ayakta ölçüldüyse 0,7 cm eklenir, 2 yaş ve üstü bir çocuk yatarak ölçüldüyse çıkarılır. Formda ölçüm şeklini seçerseniz araç bunu kendisi yapar.
WHO standartları Türkiye’deki çocuklar için de geçerli mi?
WHO standartları, uluslararası kullanım için altı ülkede sağlıklı koşullarda büyüyen çocukların ölçümlerinden üretildi. WHO’nun raporuna göre bu altı merkezde uzunluktaki farklılığın yalnızca yaklaşık %3’ü merkezler arasındaki farktan, %70’i çocuklar arasındaki farktan kaynaklanıyor. Çocuğunuzun hangi büyüme eğrisiyle izlendiğini hekiminize sorabilirsiniz.
Prematüre bebekte ne yapmalı?
Araç takvim yaşını (doğumdan bugüne geçen gün) kullanır. Erken doğan bir bebeğin büyümesinin nasıl değerlendirileceğine hekiminiz karar verir.
5 yaşından büyük çocuklar için kullanılabilir mi?
Hayır. WHO’nun 0–5 yaş standartları 60 ayını dolduran çocuğa kadar (1856. gün) geçerlidir. 5–19 yaş için WHO’nun ayrı bir büyüme referansı (2007) vardır; bu araçta yer almaz.
Kaynak
- WHO, Child Growth Standards — göstergeler ve tablolar (yaşa göre ağırlık, uzunluk/boy, baş çevresi)
- WHO, yaşa göre ağırlık genişletilmiş günlük z-skoru tablosu, kızlar (wfa-girls-zscore-expanded-tables.xlsx; erkekler: wfa-boys-…)
- WHO, yaşa göre uzunluk/boy genişletilmiş günlük z-skoru tablosu, kızlar (lhfa-girls-…; erkekler: lhfa-boys-…; gün 0–730 uzunluk, 731–1856 boy)
- WHO, yaşa göre baş çevresi genişletilmiş günlük z-skoru tablosu, kızlar (hcfa-girls-…; erkekler: hcfa-boys-…)
- WHO, genişletilmiş tablolar için teknik notlar (730/731. gün uzunluk–boy geçişi; 1 ay = 30,4375 gün; tablolar 1856. güne kadar)
- WHO (2006), Child Growth Standards: methods and development — s. xvii (MGRS: 8440 çocuk, 6 ülke), s. 1 (standart: nasıl büyümeli; merkezler arası fark %3), s. 13 Tablo 8 (uzunluk − boy 0,73 cm), bölüm 7 s. 301–303 (LMS z-skoru, kiloda kısıtlı LMS)
- WHO (2007), Child Growth Standards: head circumference-for-age … methods and development — bölüm 7 s. 209 (baş çevresinde L = 1)
- WHO (2008), Training Course on Child Growth Assessment — Module B s. 16 (tartı: bebek çıplak), §4.0 s. 19 (2 yaş altı yatarak, üstü ayakta; ±0,7 cm), Module C s. 13–14 (z-skoru tanımları: stunted, underweight; çizgi üzerindeki değer)
- WHO, 5–19 yaş büyüme referansı (2007)
- Cole TJ, Green PJ. Smoothing reference centile curves: the LMS method and penalized likelihood. Stat Med 1992;11(10):1305–19