Ortalama Maliyet Hesaplama
Aynı malı farklı fiyatlarla birkaç kez aldıysanız her alışın adedini ve birim fiyatını girin: ağırlıklı ortalama birim maliyeti, toplam stok değerini ve sattığınız adedin ortalama maliyetle maliyetini görün.
- Toplam adet350,00 adet
- Toplam alış tutarı19.750,00 ₺
- En düşük birim fiyat50,00 ₺
- En yüksek birim fiyat60,00 ₺
- Basit ortalama fiyat (adetsiz)55,00 ₺
Alışlar
Nasıl hesaplanır?
Ağırlıklı ortalama maliyet, her alışın fiyatını alınan miktar kadar hesaba katar; basit fiyat ortalaması bunu yapmaz. TMS 2 Stoklar standardının 25. paragrafına göre stokların maliyeti ilk giren ilk çıkar (FIFO) ya da ağırlıklı ortalama maliyet yöntemiyle belirlenir; 27. paragrafa göre ağırlıklı ortalama, işletmenin koşullarına göre dönemsel olarak ya da her stok girişinde hesaplanabilir. Vergi Usul Kanunu’nun 274. maddesi de emtianın maliyet bedeliyle değerleneceğini söyler. Bu araç girilen alışların tümünü tek bir ortalamada birleştirir (dönemsel). Her girişte yeniden hesap için, satıştan önceki alışlarla ortalamayı bulun, kalan stoğu yeni alışla birlikte tekrar girin. Aynı hesap hisse senedi, döviz ya da altın alımlarının ortalama maliyetini izlemek için de kullanılabilir; ancak menkul kıymet kazancının vergilendirilmesinde (GVK geçici 67/1) alış bedeli ilk giren ilk çıkar yöntemiyle bulunur, ağırlıklı ortalama yalnız aynı gün içindeki işlemlerde kullanılabilir.
Ortalama maliyet = Σ(Adet × Birim fiyat) ÷ ΣAdet; Satılan malın maliyeti = Satılan adet × Ortalama maliyet- Her alışta adedi birim fiyatla çarpın.
- Tutarları toplayıp toplam adede bölün.
- Satılan adedi bu ortalamayla çarpın; kalan adet de aynı ortalamayla değerlenir.
Örnek
100 adet × 50 ₺ = 5.000 ₺, 200 adet × 60 ₺ = 12.000 ₺, 50 adet × 55 ₺ = 2.750 ₺. Toplam 19.750 ₺ ÷ 350 adet = 56,43 ₺. Fiyatların basit ortalaması 55 ₺ olurdu; en çok alınan 60 ₺’lik parti ortalamayı yukarı çeker.
Sık sorulan sorular
Ortalama maliyet neden fiyatların ortalamasından farklı?
Çünkü her fiyat alınan adet kadar ağırlık taşır. 10 adet 100 ₺’den ve 90 adet 50 ₺’den alınınca fiyatların ortalaması 75 ₺, ama ağırlıklı ortalama (1.000 + 4.500) ÷ 100 = 55 ₺’dir.
Hisse senedi maliyetimi böyle hesaplayabilir miyim?
Kendi takibiniz için evet: her alımın lot adedini ve fiyatını (komisyonu dahil ederek) girin; satılan adedi girerseniz kalan payların ortalama maliyeti değişmez. Vergi için ise yöntem bu değildir: Gelir Vergisi Kanunu geçici 67/1’e göre banka ve aracı kurumların tevkifat matrahında “ilk giren ilk çıkar yöntemi kullanılmak suretiyle” alış bedeli belirlenir; “Aynı gün içerisindeki işlemlerde ağırlıklı ortalama yöntemi kullanılabilir.” Yani farklı günlerde alınmış payların vergide esas alınan maliyeti FIFO ile bulunur ve bu sayfadaki ortalamadan farklı olabilir.
Satış ortalama maliyeti değiştirir mi?
Ağırlıklı ortalamada hayır: satılan da kalan da aynı ortalamayla değerlenir. Ortalama yalnızca yeni bir alışla değişir. FIFO’da ise ilk alınanlar önce satılmış sayıldığı için kalan stoğun birim maliyeti değişebilir.
Kaynak
- KGK, TMS 2 Stoklar (2026 Mavi Kitap) paragraf 25 (FIFO ya da ağırlıklı ortalama) ve 27 (ağırlıklı ortalama: dönemsel ya da her girişte)
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu geçici md. 67/1, ikinci paragraf (Değişik: 22/12/2005-5436/14 md.): tevkifat matrahında alış bedeli ilk giren ilk çıkar yöntemiyle; aynı gün içindeki işlemlerde ağırlıklı ortalama kullanılabilir
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 274 (emtia maliyet bedeliyle değerlenir)